Guatr, boynun ön kısmında yer alan tiroid bezinin normalden büyük hale gelmesidir. Tiroid bezi kelebek şeklinde küçük bir organdır ve ürettiği hormonlarla metabolizma hızını, vücut ısısını, kalp atımını ve enerji kullanımını etkiler. Guatr tek başına bir tanıdan çok, tiroid bezinde büyüme olduğunu anlatan bir bulgudur. Bu büyüme tiroid hormonlarının az çalıştığı hipotiroidiyle, fazla çalıştığı hipertiroidiyle veya hormon düzeylerinin normal olduğu durumlarla birlikte görülebilir.
Guatr neden olur?
Guatrın en bilinen nedenlerinden biri iyot eksikliğidir. İyot, tiroid hormonu üretimi için gereklidir; eksiklik durumunda tiroid bezi daha fazla çalışmaya zorlanabilir ve büyüyebilir. Bunun yanında Hashimoto tiroiditi, Graves hastalığı, multinodüler guatr, tiroid nodülleri, tiroiditler ve nadiren tiroid kanseri de guatra yol açabilir. Bazı ilaçlar, aile öyküsü ve yaşla birlikte tiroid bezinde gelişen yapısal değişiklikler de değerlendirmede dikkate alınır.
Belirtiler nelerdir?
Küçük guatrlar çoğu zaman belirti vermez ve muayene ya da ultrason sırasında fark edilir. Daha büyük guatrlarda boyunda dolgunluk, gözle görülen şişlik, yutkunurken baskı hissi, boğazda takılma, nefes darlığı veya ses değişikliği ortaya çıkabilir. Eğer guatr hipertiroidi ile birlikteyse çarpıntı, kilo kaybı, sinirlilik, terleme, ellerde titreme ve sıcağa tahammülsüzlük görülebilir. Hipotiroidi eşlik ediyorsa halsizlik, kilo alma, kabızlık, üşüme, cilt kuruluğu ve saç dökülmesi gibi yakınmalar olabilir.
Tanı nasıl konur?
Guatr değerlendirmesinde ilk adım ayrıntılı öykü ve fizik muayenedir. Tiroid bezinin boyutu, nodül varlığı, hassasiyet ve çevre dokulara bası bulguları incelenir. TSH başta olmak üzere tiroid hormon testleri bezin çalışma durumu hakkında bilgi verir. Tiroid ultrasonu ise bezin büyüklüğünü, nodül olup olmadığını ve nodüllerin özelliklerini gösterir. Şüpheli nodüllerde ince iğne aspirasyon biyopsisi gerekebilir. Bazı hastalarda sintigrafi veya ek görüntüleme yöntemleri de kullanılabilir.
Tedavi kişiye göre değişir
Guatr tedavisi büyümenin nedenine, tiroid hormon düzeylerine, nodül özelliklerine, bası şikayetlerine ve hastanın yaşına göre planlanır. İyot eksikliği varsa beslenme ve iyot alımı gözden geçirilir. Hipotiroidi veya hipertiroidi varsa buna yönelik ilaç tedavisi uygulanabilir. Büyük guatr, ciddi bası bulguları, kozmetik rahatsızlık veya kanser şüphesi gibi durumlarda cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir. Her guatr ameliyat gerektirmez; bazı hastalarda düzenli takip yeterlidir.
Boyunda şişlik fark edildiğinde, yutma veya nefes alma güçlüğü olduğunda ya da tiroid hormon bozukluğunu düşündüren belirtiler geliştiğinde endokrinoloji uzmanına başvurmak doğru yaklaşım olacaktır. Erken değerlendirme, hem gereksiz endişeyi azaltır hem de tedavi gerektiren durumların zamanında saptanmasını sağlar.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurunuz.
Kaynaklar: Mayo Clinic, American Thyroid Association
Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Şikayetleriniz için lütfen bir hekime başvurun. Sorularınızı Soru-Cevap bölümünden iletebilir, muayene için online randevu oluşturabilirsiniz.